Bạn làm gì khi nhận ra ngành mình đang học không phù hợp với mình?
Bạn mất rất nhiều thời gian và công sức cho những bài tập, dự án mà mình không hề thấy hứng thú. Bạn đã cố gắng nhưng kết quả học tập vẫn lẹt đẹt, đến mức đôi khi cảm thấy mình kém cỏi. Nhìn vào danh sách những môn học sắp tới, điều bạn cảm nhận rõ nhất lại là sự chán nản. Niềm tin và hy vọng về tương lai sau khi ra trường cũng dần giảm xuống.
Tuy nhiên, không thích một vài môn học, gặp khó khăn với chương trình hoặc có kết quả chưa tốt chưa chắc đã có nghĩa là bạn chọn sai ngành. Đó có thể chỉ là một giai đoạn khó khăn, sự chưa thích nghi với cách học ở đại học hoặc khoảng cách giữa những gì bạn hình dung trước đây và thực tế của chương trình đào tạo.
Cái bẫy “Chi phí chìm” trong lựa chọn ngành học
Nhưng nếu sau một thời gian trải nghiệm thực tế trong môi trường mới và bạn đã có những căn cứ tương đối rõ ràng rằng ngành học này không phù hợp với sở thích, khả năng, giá trị hoặc định hướng nghề nghiệp của mình, bạn sẽ đứng trước một lựa chọn không dễ dàng:
Bạn dứt khoát rời khỏi ngành học hiện tại để tìm một hướng đi mới với suy nghĩ: “Bây giờ chuyển vẫn còn kịp”?
Hay bạn tiếp tục đi hết chặng đường đã chọn vì:
- “Đã tốn bao nhiêu thời gian, công sức và tiền bạc để học đến đây rồi. Chuyển ngành thì xem như bỏ phí.”
- “Thay đổi lúc này chẳng khác nào bỏ cuộc giữa chừng.”
- “Chọn lại thì mình sẽ tốt nghiệp chậm hơn bạn bè.”
- “Lỡ chọn lại mà vẫn sai thì sao?”
Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là hiệu ứng Chi phí chìm – Sunk Cost Fallacy. Hiệu ứng này khiến chúng ta tiếp tục một lựa chọn không còn phù hợp, chủ yếu vì tiếc những gì đã bỏ ra trong quá khứ, thay vì tập trung đánh giá điều gì có lợi hơn cho hiện tại và tương lai. Nếu bạn đã có những căn cứ cho thấy ngành học hiện tại không còn phù hợp nhưng vẫn muốn tiếp tục chỉ vì tiếc thời gian, công sức hoặc tiền bạc đã bỏ ra, đây là lúc cần xem xét liệu chi phí chìm có đang ảnh hưởng đến quyết định của mình hay không.
Hiệu ứng Chi Phí Chìm – Sunk Cost Fallacy
Đôi khi, chúng ta cố gắng chịu đựng để đi cho trọn con đường dù không còn tin vào kết quả phía trước, rồi gọi sự chịu đựng ấy là “kiên trì”. Nhưng kiên trì không nhất thiết có nghĩa là phải tiếp tục bằng mọi giá. Kiên trì cũng có thể là đủ nghiêm túc để xem lại lựa chọn, điều chỉnh hướng đi và chịu trách nhiệm với quyết định mới của mình.
2. Bạn có thực sự phải bắt đầu lại từ con số 0?
Hãy thử đổi góc nhìn: Chuyển hướng có thật sự khiến mọi công sức trong quá khứ trở nên vô nghĩa? Bạn có thực sự phải bắt đầu lại từ con số 0?
Chắc chắn không phải là con số 0, bởi bạn không bước vào hành trình mới với phiên bản cũ của mình. Bạn mang theo:
- Sự hiểu biết rõ ràng hơn về bản thân: những giá trị quan trọng đối với bạn, những điều bạn làm tốt, những gì khiến bạn hứng thú và cả những điều thực sự không dành cho mình.
- Những kiến thức và kỹ năng đã tích lũy qua quá trình học tập và trải nghiệm.
- Sự chín chắn, cẩn trọng và nghiêm túc hơn khi suy nghĩ về nghề nghiệp cũng như tương lai.
Bạn rẽ hướng và không hề bắt đầu từ con số 0
3. Các phương án tối ưu lộ trình cho từng giai đoạn
Điều đó không có nghĩa là bạn nên chuyển ngành ngay khi bắt đầu nghi ngờ lựa chọn hiện tại. Tiếp tục học, chuyển ngành hay hoàn thành chương trình hiện tại rồi chuyển hướng nghề nghiệp đều có thể là phương án phù hợp, tùy vào hoàn cảnh của mỗi người. Khi đã từng chọn sai một lần, điều bạn cần không phải là một quyết định thật nhanh, mà là một quyết định có cơ sở: hiểu rõ điều gì đang khiến mình muốn thay đổi, tìm hiểu kỹ lựa chọn mới, cân nhắc những mặt được và mất, đồng thời đánh giá tính khả thi của từng phương án.
Vậy đâu là những phương án dịch chuyển cụ thể và an toàn nhất cho từng cột mốc năm học? SiF Career sẽ phân tích chuyên sâu các lộ trình hành động này trong một bài viết riêng để bạn có cái nhìn chi tiết nhất.
Sở dĩ chúng ta cần cân nhắc kỹ như vậy là bởi điều quan trọng không phải là cố chứng minh lựa chọn trước đây của mình đúng, cũng không phải là thay đổi chỉ để thoát khỏi sự chán nản hiện tại. Điều quan trọng là từ những gì đã trải qua, bạn có thể đưa ra một lựa chọn tỉnh táo và phù hợp hơn cho chặng đường phía trước.
Và đôi khi, để nhìn rõ hơn một quyết định của mình, chúng ta cần thêm những góc nhìn khác.
Nếu bạn vẫn đang loay hoay giữa các ngã rẽ, cảm thấy ngột ngạt trong ngành học hiện tại nhưng chưa tìm được một lộ trình chuyển dịch an toàn, hãy để SiF Career đồng hành cùng bạn qua các buổi tham vấn hướng nghiệp 1-1. Chúng tôi ở đây để cùng bạn tháo gỡ từng nút thắt và định hình lại tương lai.
SiF Career sẽ tiếp tục chia sẻ những góc nhìn như vậy về học tập, nghề nghiệp và những lựa chọn trên hành trình phát triển sự nghiệp.